{"id":5098,"date":"2022-04-06T15:22:30","date_gmt":"2022-04-06T15:22:30","guid":{"rendered":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/?p=5098"},"modified":"2022-04-06T15:22:32","modified_gmt":"2022-04-06T15:22:32","slug":"faayidaa-ayiranii-iron-daaima-xiqqoo-fi-ijoolleef-kutaa-1ffaa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/2022\/04\/06\/faayidaa-ayiranii-iron-daaima-xiqqoo-fi-ijoolleef-kutaa-1ffaa\/","title":{"rendered":"Faayidaa &#8220;Ayiranii \/Iron Daa&#8217;ima Xiqqoo fi Ijoolleef (Kutaa 1ffaa)"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"227\" height=\"141\" src=\"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Capture.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-5101 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-medium-font-size\">Ayiraniin\/Iron albuuda daa\u2019 immaan guddinaa fi fayyaa qaama isaaniitif barbaadanidha. Seelotni Dhiiga Diimaa (Red Blood Cells), pirootiinii qaama namaa keessa oksijiinii baachuuf gargaaran, <strong><em>\u201cHemoglobin&#8221;<\/em><\/strong> kan jedhamu qabu. Qaamnni keenya \u201cHemoglobin&#8221; kana oomishuuf albuuda Ayiranii kana barbaada. Dabalataan seelotni dhiiga diimaa halluu diimaa akka qabaatan taasisa.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Albuudni Ayiranii kun qaama keessaa yoo hir\u2019ate\/dhabame, hammi\/hangi Seeloota Dhiiga Diimaa ni xiqqaata, akkasumas bifti\/halluun isaanii gara adii jijjiirama. Dabalataanis <em><strong>Oksijiinii <\/strong><\/em>ga&#8217;aa gara qaama fi maashaalee deemsisuu yookin baachuu hin danda&#8217;an. Kunis dhibee hirdhina dhiigaa (Anemia) jedhamuun beekama.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"747\" src=\"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Conjunctival-pallor1_Fotor_Fotor-1-1024x747.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5102 size-full\" srcset=\"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Conjunctival-pallor1_Fotor_Fotor-1-1024x747.jpg 1024w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Conjunctival-pallor1_Fotor_Fotor-1-300x219.jpg 300w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Conjunctival-pallor1_Fotor_Fotor-1-768x560.jpg 768w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Conjunctival-pallor1_Fotor_Fotor-1-1536x1120.jpg 1536w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/Conjunctival-pallor1_Fotor_Fotor-1.jpg 1976w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p><strong>Mallattooleen hir&#8217;ina Ayiranii maal?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Daa\u2019imni ayiranii ga&#8217;aa yoo qabaatan, guddina sammuu isaaniif fayyadamu. Ijoolleen ayiranii barbaachisu hin arganne (hanqina qaban) si&#8217;aayinni qaama\u00a0 isaanii ni hir&#8217;ata akkanumas\u00a0 guddinni qaama\u00a0 isaanii hamma ariifachuu qabuu gadi ta\u2019a. <\/p>\n\n\n\n<p>Dabalataanis Mallattoleen armaan gadii irratti mul&#8217;achuu ni danda\u2019a.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong> \u2713<\/strong> Ulfina qaama\u00a0 haalan dabaluu dhabuu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0<strong>\u2713<\/strong> Gogaan addaachuu( Pale Skin), keessattuu Ija jalaa fi afaan keessa.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0<strong>\u2713 <\/strong>Fedhiin nyaataa hir\u2019achuu<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00a0\u2713<\/strong> Tasgabbaa&#8217;uu\/amala dhabuu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0<strong>\u2713 <\/strong>Hir&#8217;inni ayiranii (Iron deficiency Anemia) kun dabalataanis\u00a0 mana barumsaatti rakkoo dandeetti barachuu illee\u00a0 ni fida. \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u2713<\/strong> Rakkoo xiyyeefachuu dhabuu fi akka salphaati dadhabbiin isaanitti dhaga&#8217;ama<\/p>\n\n\n\n<p>Daa&#8217;imtti\/ijoolleen Ayiranii kana hammam qaama keessatti barbaadu?<\/p>\n\n\n\n<p>Daa\u2019imni ulfa baatii 9 guutee dhalate\/tte , kuusaa\/tursiisuu Ayiranii yeroo hedduuf barbaachisu haadha irraa fudhatan ni qabu. Kanaaf daa&#8217;imtti harma haadhaa hodhe, baatiiwwan jalqabaa jahaaf, Ayiranii isaan barbaachisu ni argatu.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Haa ta&#8217;u malee daa\u2019imman baatii\/ji&#8217;a 6 booda nyaata dabalataa hin eegalle yoo ta\u2019e rakkoon hir&#8217;ina Ayiranii ni mudata.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Harma haadha hoosisuun yoo hin danda&#8217;amnne Aannan &#8220;Formula&#8221; yoo fayyadamtan, Ayiraniitti dabalamee haala ga&#8217;aan of keessaa qabu.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Erga nyaata jabaataa nyaachuu eegalanii hammi Ayiranii daa&#8217;ima tokkoof barbaachisu akkaataa umurii isaaniin garagara. Kunis Recommended Dietary allowance (RDA) jedhamuun beekama. Kana jechuun guyyaatti jiddu galaan hamma&nbsp;&nbsp; namoonni&nbsp; dhibeentaa 97-98% nagaa qaban fedha qaama guutuf (average daily level of intake sufficient to meet the nutrient requirements of nearly all (97%-98%) healthy people) fudhachuu qabaniidha.<\/p>\n\n\n\n<p>Haaluma kanaan RDA daa&#8217;imaaf akkaata armaan gadiitiin qoodamee jira; <\/p>\n\n\n\n<p>a) Baatii 7 _ 12 warra jiraniif (guyyaatti 11 mg}, <\/p>\n\n\n\n<p>b) waggaa 1 _ 3 (7 mg), waggaa 4 _ 8 (10 mg), <\/p>\n\n\n\n<p>c) waggaa 9 _ 13 (8 mg),\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>d) waggaa 14 _ 18 (11 mg (dhiiraaf) 15 mg (shamarraniif).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nyaata gosa kan akkamiitu Ayiranii gahaa qaba?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Ayiraniin gosa lamatu jira:<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<strong><em>1.<\/em><\/strong> <strong><em>Heme Ayiran<\/em><\/strong> kan jedhamu akka salphaatti gara qaamaatti\/dhiigaatti nyaata irra xuuxamuu\/fudhachuu&nbsp; kan danda\u2019udha. Gosti kunis yeroo hedduu foon diimaa irraa argama.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<strong><em>2. Non-Heme Ayiran<\/em><\/strong> yeroo hedduu kan biqiltuu\/ kuduraa, callaa\/midhaan(cereal) irraa argamu.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile is-vertically-aligned-top\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"631\" src=\"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/photo_2022-04-06_08-12-21-1024x631.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5104 size-full\" srcset=\"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/photo_2022-04-06_08-12-21-1024x631.jpg 1024w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/photo_2022-04-06_08-12-21-300x185.jpg 300w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/photo_2022-04-06_08-12-21-768x473.jpg 768w, https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-content\/uploads\/sites\/2\/2022\/04\/photo_2022-04-06_08-12-21.jpg 1280w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p>Nyaata Iron Ga&#8217;aa of keessatti qabaatan<\/p>\n\n\n\n<p> \u2713 Foon: ( Kan Loonii(Beef),Tiruu, lukkuu)<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u2713 Qurxummii<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u2713 Killee\/Buphaa<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u2713 Xaafii fi midhaan (Midhaan Iron dabalamuun qopheeffame, Daabboo\/cumboo, paasta fi Ruuzii)<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Dabalataan madda Ayiranii nyaataa kan ta\u2019an;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u2713 Fuduraa: (Shunburaa, Misira, ataraa fi Baaqelaa).<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u2713 Kuduraalee: (Qoosxaa, Raafuu, appilii)<\/p>\n\n\n\n<p>Qaamni nyaata kana irraa Ayiranii haalan fudhaachuuf yookin gara dhiigaatti xuuxuuf dabalataan Nyaata Viitaaminii C of keessaa qaban kan akka Burtukaana ,Timaatimii fi Qaaraa Diimaa waliin nyaachuun barbaachisa. Fakkeenyaaf yeroo ciree midhaan Ayiranii dabalataan qaban nyaatan,\u00a0 Burtukaana waliin dhiyeessuu yookiin, Paasta foon yookin timaatimii waliin dhiyeessuu.<\/p>\n\n\n\n<p>Kutaa lammaffaan itti fufa!<\/p>\n\n\n\n<p>Dr. Abdi Kebede Feyisa (Assistant Professor Of Pediatrics and Child Health at Dire Dawa)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":5100,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_generate-full-width-content":"","footnotes":""},"categories":[4,1],"tags":[],"class_list":["post-5098","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-community-education","category-uncategorized","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-50"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5098"}],"collection":[{"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5098"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5098\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5105,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5098\/revisions\/5105"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5100"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/oromiaphysicians.org\/ao\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}